بسم الله الرّحمن الرّحیم

جلسه سوّم:

إِنَّا أَنزَلْنَهُ فىِ لَیْلَةِ الْقَدْرِ

در جلسه قبل راجع به فرق "انزال" با "تنزیل" مطالبی عنوان نمودیم، و آیاتی را که "تنزیل" را معنی می نمود آوردیم. در این جلسه هم آیاتی راجع به نزول تدریجی قرآن می آوریم.

4- سوره اعراف آیه 52

وَ لَقَدْ جِئْنَهُم بِکِتَبٍ فَصَّلْنَهُ عَلىَ‏ عِلْمٍ هُدًى وَ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ

(و به راستی و درستی ما با کتابی آمدیم بر آنها آمدیم"که" از روی علم جدا سازیش کردیم،حال آنکه برای گروهی که ایمان می آورند هدایت و رحمتی است)

این آیه هم مویّد نزول تدریجی قرآن است. فَصَّلْنَهُ(آنرا جدا سازیش کردیم)

5- سوره فرقان آیه 32

وَ قَالَ الَّذِینَ کَفَرُواْ لَوْ لَا نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْءَانُ جُمْلَةً وَحِدَةً  کَذَلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَکَ  وَ رَتَّلْنَهُ تَرْتِیلًا

(و کسانی که کافر شدند، گفتند:"چرا قرآن یکجا بر او نازل نشده؟" این گونه"ما آن را به تدریج فرو فرستادیم" تا دل فروزانت را پای برجا نهیم و آن را بر تو به تدریج"به گونه ای دلربا" برخواندیم،خواندنی"زیبا")

با توجه به آیه فوق می بینیم که کفار از اینکه چرا قرآن به صورت جُمْلَةً وَحِدَة(یکجا) برپیامبر نازل نشده اعتراض می نمایند. این آیه هم به ما می فهماند یکی از نزول های قرآن نزول تدریجی آن بوده.

6- سوره قیامت آیات 16تا 19

لَا تحَُرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْءَانَهُ

فَإِذَا قَرَأْنَهُ فَاتَّبِعْ قُرْءَانَهُ

ثمُ‏َّ إِنَّ عَلَیْنَا بَیَانَهُ

("ای پیامبر" زبانت را به خاطر عجله برای خواندن آن"قرآن" حرکت مده.

همانا گردآوریش و خواندنش تنها بر عهده ماست>

پس هنگامی که آن را خواندیم از خواندنش پیروی کن.

سپس بیان آن "نیز" بی گمان بر عهده ماست.

در این آیه هم بر پیامبر امر شده که برای بیان قرآن به صورت تفصیل باید تابع وحی باشد، و قرائت قرآن( پس از نزول محکم و یکدفعه که نزولی است وحیانی) آن هم وحیانی است ونیز تبیین آن نیز وحیانی است.

حال که فهمیدیم قرآن یکی از نزول های آن تدریجی است آیا نزول آیات هم تدریجی است. جواب این است که بلی بر طبق آیات متعدد نزول آیات هم نزولی تدریجی و تفصیلی است. به چند نمونه آیات از این نوع توجه فرمائید.

وَ هَذَا صرَِطُ رَبِّکَ مُسْتَقِیمًا  قَدْ فَصَّلْنَا الاَْیَتِ لِقَوْمٍ یَذَّکَّرُونَ

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتىِ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَتِ مِنَ الرِّزْقِ  قُلْ هِىَ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ فىِ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَمَةِ  کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الاَْیَتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ

وَ کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الاَْیَتِ وَ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ

منظور از نزول تدریجی آیات این است که آیات به صورت کلمات بر پیامبر از طریق فرشته وحی خوانده می شد و پیامبر هم بعداز او از خواندن آن تبعیت می کرد، فَإِذَا قَرَأْنَهُ فَاتَّبِعْ قُرْءَانَهُ

یک سوال هم که شاید پرسیده شود این است چرا خداوند قرآن را یکباره بر مردم نازل نکرد؟

جواب این سوال را آیاتی از قرآن چنین می فرماید:

 آیه 106 سوره اسراء " وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‏ مُکْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزیلاً"

( و قرآنی"با عظمت را" بخش بخش نمودیم، تا آن را به آرامی بر مردمان بخوانی، و آن را به تدریج فرو فرستادیم فرو فرستادنی"ویژه").

در این آیه می بینیم یکی از دلایل نزول تدریجی این است که پیامبر(ص) آن را بر مردم بخواند.

سوره نحل آیه 102"قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِن رَّبِّکَ بِالحَْقّ‏ِ لِیُثَبِّتَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ هُدًى وَ بُشْرَى‏ لِلْمُسْلِمِینَ

(بگو آن را روح القدس از طرف پروردگارت به تدریج به حق فرود آورده،تا کسانی را که ایمان آورده اند استوار گرداند و برای کسانی که"در برابر خدا" تسلیمند هدایت و بشارتی بزرگ است).

در این آیه شریفه هم، نزول تدریجی قرآن را برای تثبیت و تحکیم ایمان مومنان می داند.

 آیه 82 سوره اسراء:

وَ نُنزَِّلُ مِنَ الْقُرْءَانِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ  وَ لَا یَزِیدُ الظَّلِمِینَ إِلَّا خَسَارًا

( و ما از قرآن آنچه را"که هم" او برای مومنان"مایه" درمان و رحمتی است، به تدریج فرو می فرستیم"اما" ستمکاران را جز زیانی نمی افزاید)

در این آیه شریفه یکی از دلایل نزول تدریجی قرآن را زدون بیماریهای روحی انسانها می داند.

هر چند دلایل دیگری را هم می توان ذکر کرد ولی ما به همین ها بسنده می کنیم.

ادامه بحث در جلسه آینده ان شاء الله