بسم الله الرّحمن الرّحیم

جلسه پنجم:

در جلسات گذشته مبحث نزول تدریجی قرآن تقریباً به اتمام رسید، وازاین جلسه به بعد نزول دفعی قرآن را بحث خواهیم نمود. ابتدا آیاتی را که به نزول دفعی و یکپارچه قرآن دلالت دارند را ملاحظه فرمائید.

سوره هود آیه 1:

الر  کِتَبٌ أُحْکِمَتْ ءَایَتُهُ ثمُ‏َّ فُصِّلَتْ مِن لَّدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ

" الر(بگو) (این) کتابی است که آیات آن استحکام یافته،سپس از جانب حکیمی آگاه، مفصل و جداسازی شده است."

همان گونه که می بینیم آیه می فرماید آیات قرآن ابتدا "احکمت"استحکام یافت"ثم فصّلت" سپس به صورت تفصیل و جداسازی شد. این استحکام یافتن آیات و تقصیل آن مشخص می نماید که قرآن ابتدا یک نزول یکپارچه داشته و سپس نزول تدریجی.

سوره دخان آیه 1تا3

حم

وَ الْکِتَبِ الْمُبِینِ

إِنَّا أَنزَلْنَهُ فىِ لَیْلَةٍ مُّبَرَکَةٍ  إِنَّا کُنَّا مُنذِرِینَ

"حم. سوگند به کتاب روشنگر.همانا ما آن را در شبی پربرکت نازل کردیم(و)همواره هشدار دهنده بوده ایم."

در این سه آیه شریفه هم کاملاً مشخص است که ضمیر(ه) درانزلناه به کتاب المبین بر می گردد، که انزال آن در یک شب که همان شبی پر برکت است بوده.

سوره بقره آیه 185

شهَْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَیِّنَتٍ مِّنَ الْهُدَى‏ وَ الْفُرْقَانِ  فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشهَّْرَ فَلْیَصُمْهُ  وَ مَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلىَ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ  یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَ لَا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُکْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَ لِتُکَبرُِّواْ اللَّهَ عَلىَ‏ مَا هَدَئکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ 

ماه رمضان [همان ماه‏] است که در آن، قرآن فرو فرستاده شده است، [کتابى‏] که مردم را راهبر، و [متضمّن‏] دلایل آشکار هدایت، و [میزان‏] تشخیص حق از باطل است. پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد، و کسى که بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن،] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد]. خدا براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد تا شماره [مقرر] را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگى بستایید، و باشد که شکرگزارى کنید.

در این آیه هم به نزول یکپارچه قرآن در ماه رمضان اشاره دارد.

سوره اسراء آیه 105

وَ بِالحَْقّ‏ِ أَنزَلْنَهُ وَ بِالحَْقّ‏ِ نَزَلَ  وَ مَا أَرْسَلْنَکَ إِلَّا مُبَشِّرًا وَ نَذِیرًا

و آن [قرآن‏] را به حق فرود آوردیم و به حق فرود آمد، و تو را جز بشارت‏دهنده و بیم‏رسان نفرستادیم.

در این آیه شریفه هم به دو نزول قرآن که ابندا "انزلناه" که اشاره به همه قرآن دارد و سپس با"نزل" که اشاره به نزول تدریجی آن می باشد.

سوره طه آیه 114

فَتَعَلىَ اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ  وَ لَا تَعْجَلْ بِالْقُرْءَانِ مِن قَبْلِ أَن یُقْضىَ إِلَیْکَ وَحْیُهُ  وَ قُل رَّبّ‏ِ زِدْنىِ عِلْمًا

پس بلندمرتبه است خدا، فرمانرواى بر حق، و در [خواندن‏] قرآن، پیش از آنکه وحى آن بر تو پایان یابد، شتاب مکن، و بگو: «پروردگارا، بر دانشم بیفزاى.»

در آیه فوق هم خداوند به پیامبر(ص) می فرماید قبل از اینکه وحی قرآنی بر شما به پایان برسد عجله درخواندن آن عجله نکن، که کاملاً مشخص می نماید پیامبر قبلاً از آن آگاه بوده که می خواسته قبل از اینکه وحی قرآنی جبرئیل به اتمام برسد عجله در خواندن آن داشته.

سوره قیامت آیات 16تا19

لَا تحَُرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْءَانَهُ

فَإِذَا قَرَأْنَهُ فَاتَّبِعْ قُرْءَانَهُ

ثمُ‏َّ إِنَّ عَلَیْنَا بَیَانَهُ

زبانت را [در هنگام وحى‏] زود بحرکت درنیاور تا در خواندن [قرآن‏] شتابزدگى بخرج دهى.

در حقیقت گردآوردن و خواندن آن بر [عهده‏] ماست. (17

پس چون آن را برخواندیم [همان‏گونه‏] خواندن آن را دنبال کن.

سپس توضیح آن [نیز] بر عهده ماست!

در این آیه شریفه هم، پیامبر(ص) از اینکه بخواهد زبانش را به خواندن قرآن(قبل ازوحی کامل) به حرکت وادارد نهی شده، که آن را می رساند که قبلاً پیامبر(ص) قبل از اینکه جبرئیل قرآن را به صورت کلمات به آن حضرت وحی نماید آن را می دانسته ولی این دانستن، دانستن کلمات قرآن نبوده بلکه به صورت اجمال آن را می دانسته و می خواسته کلمات را خودش بسازد که وحی شد نه تنها نزول یکپارچه قرآن وحیانی است. نزول تدریجی یعنی به کلمه درآوردن آن هم باید وحیانی باشد نه بشری.

ادامه بحث انشاء الله در جلسه بعد