فقه قرآنی(نماز و روزه در مناطق قطبی)

مسئله در عروةالوثقی

 

اذا فرض کون المکلف فی المکان الذی نهاره ستة اشهر و لیله ستة اشهر او نهاره ثلاثة و لیله ستة او نحو ذلک فلا یبعد کون المدار فی صومه و صلاَته علی البلدان المتعارفة المتوسطة مخیراً بین افراد المتوسط و اِمّا احتمال سقوط تکلیفهما عنه فبعید کاحتمال سقوط الصوم و کون الواجب صلاة یوم واحد و لیلة واحدة و یحتمل کون المدار بلده الذی کان متوطناً فیه سابقاً اِن کان له بلد سابق.(العروة الوثقی مسالة10)1

ترجمه:

چنانکه فرض بر این باشد که مکلفی در مکانی زندگی می کند که6 ماه از سال روز 6 ماه دیگر آن شب باشد و یا 3ماه از سال روز و 9 ماه شب باشد و...بعید نیست که ملاک در نماز و روزه این افراد سرزمینهای متعارف و واقع شده میان دو قطب باشد و این افراد مخیر باشند که برای نماز و روزه های خود یکی از سرزمینهای میانی را مبنا قرار دهد.امّا احتمال سقوط نماز و روزه نسبت به این افراد بعید است. همچنانکه احتمال سقوط روزه و وجوب نماز تنها یک روز و یک شب بعید به نظر می رسد.این احتمال نیز وجود دارد که ملاک سرزمینی باشد که قبلاً در آن زندگی می کرده البته اگر وطن سابقی داشته باشد.

 

اقوال مختلف در این مسئله

 

ما ذکره مشکل جداً و لا یبعد وجوب الهجرة الی بلاد یتمکن فیها من الصلاة و الصیام.(مرحوم آیت الله خوئی)2

ترجمه:

آنچه عنوان شده مشکلی جدی است و بعید نیست واجب بودن هجرت به سرزمینهایی که امکان نماز و روزه در آن مناطق باشد.

 

هذا اقرب الاحتمالات و لا یبعد ان یکون وقت الظهرین هو انتصاف النهار فی ذاک المحل و هو عند غایة ارتفاع الشمس فی ارض التسعین کما ان انتصاف اللیل عند غایة انخفاضها فیها (مرحوم امام خمینی)3

ترجمه:

این از نزدیکترین احتمالات است(سقوط نماز و روزه). و بعید نیست وقت ظهر که همان نیمه روز است در آن منطقه زمانی است که خورشید به حداکثر ارتفاع خود برسد و نصف شب آن زمانی است که خورشید به حداقل ارتفاع خود برسد.

 

1-السیّد یزدی « العروة الوثقی » ج 2 ص 227

2-السیّد یزدی « حاشیه العروة الوثقی » ج 3 ص 635       3- همان

 

لا یبعد الاحتمال الثانی من التفصیل بین الصوم و الصلاة لوجود الوقت فیها دون الصوم لعدم قدرته. (مرحوم آقا ضیاء)4

 

ترجمه:

احتمال دوم بعید نیست(سقوط نماز و روزه) ولی با تفصیل بین نماز و روزه  اینکه نماز را  به دلیل وقت داشتن باید انجام دهد و روزه به دلیل عدم توانایی به انجام آن ساقط است.

 

هذا الاحتمال اقرب الی العمل بالادلة و اِن کان خارجاً عن موضوعها(مرحوم حکیم)5

 

ترجمه:

این احتمال(سقوط نماز و روزه) نزدیکتراست به عمل به ادله گرچه از موضوع آن خارج است.

 

هذا الاحتمال لا بعد فیه بل هو الاظهر. (مرحوم شیرازی)6

 

ترجمه:

این احتمال(سقوط نماز و روزه) بعید نیست بلکه اظهر این است.

 

و یحتمل اجراء حکم اقرب الاماکن علیه مما کان له یوم و لیلة و لم یکن اخذهما قصیراً بحیث ینصرف عنه الاحکام. (مرحوم گلپایگانی)7

 

ترجمه:

احتمال دارد حکم آنجا مانند نزدیکترین مکانهایی باشد که روز و شب معمولی دارند و کسی نباید به صرف اینکه این احکام از آنها برداشته شده از انجام نماز و روزه کوتاهی کند.

 

لا یظهر لهذا وجه کیف و الصلوات الیومیة لها مواقیت معینة.(مرحوم حکیم)8

 

ترجمه:

اینکه باید (طبق نماز و روزه مناطق متعارفه) انجام داد دلیلی بر آن نیست زیرا کیفیت و نمازهای یومیة را زمانهای معینی است.

 

4- السیّد یزدی « العروة الوثقی » ج 3 ص 635        5- همان

6- همان 7- همان 8- السیّد محسن الحکیم«مستمسک العروة»ج 8 ص479

 

مسالة 58:اذا فرض کون المکلف فی مکان نهاره ستة اشهر و لیلة ستة اشهر مثلاً و تمکن من الهجرة الی بلد یتمکن فیه من الصلاة و الصیام وجبت علیه. و الاّ  فالاحوط هو الاتیان بالصلوات الخمس فی کل اربع و عشرین ساعة (مرحوم خویی)9

 

ترجمه:

اگر فرض شود مکلفی در مکانی زندگی می کند که 6 ماه روز و 6 ماه شب است و بتواند به جایی برود که نماز و روزه خود را به صورت متعارف انجام دهد واجب است که هجرت کند.و اِلاّ احتیاط آن است که نماز پنج گانه را در 24 ساعت انجام دهد.

 

مسالة88:اذا فرض کون المکلف فی مکان نهاره ستة اشهر و لیله ستة اشهرمثلاً فالاحوط له فی الصلاة ملاحظة اقرب الاماکن التی لها لیل و نهار فی کل اربع و عشرین ساعة.فیصلی الخمس علی حسب اوقاتها بنیة القربة المطلقة. و اَمّا فی الصوم فیجب علیه الانتقال الی بلد یتمکن فیه من الصیام اِمّا فی شهر رمضان او من بعده    و اِن لم یتمکن من ذلک فعلیه الفدیة بدل الصوم.و اَمّا اذا کان فی بلد له فی کل اربع و عشرین ساعة لیل و نهار- و اِن کان نهاره ثلاث و عشرین ساعة و لیله ساعة او العکس- فحکم الصلاة یدور مدار الاوقات الخاصة فیه.و اَمّا صوم شهر رمضان فیجب علیه أداؤه مع التمکن منه و یسقط مع عدم التمکن، فاِن تمکن من قضائه وجب، و اِلاّ فعلیه الفدیة بدله. (آیت الله سیستانی)10

 

ترجمه:

وقتی فرض شود مکلفی در جایی زندگی می کند که مثلاً 6 ماه روز و 6 ماه دیگر شب است، در مورد نماز احتیاط آن است که طبق نزدیکترین مناطقی که در آن مناطق شب و روزش 24 ساعته است انجام دهد، پس باید نمازهای پنجگانه را بر حسب اوقات مخصوص آنها به نیت قربة انجام دهد. و امّا در مورد روزه، بر او واجب است به مکانی برود که بتواند روزه بگیرد، یا در ماه رمضان ویا بعد آن.

و اگر امکان ندارد به جای روزه باید فدیه بدهد. و امّا اگر در جایی باشد که روز آن 23 ساعت و شب آن یک ساعت و یا برعکس است ، نماز را در آنجا باید طبق اوقات خاص خودشان انجام دهد، و امّا در مورد روزه ماه رمضان، اگر بتواند واجب است روزه بگیرد و اگر نتواند از او ساقط است. و اگر بتواند واجب است قضاء کند، و اِلاّ بدل از روزه باید فدیه بدهد.

 

9- السیّد خویی « منهاج الصالحین » ج 1 ص 432

10- السیّد علی سیستانی « منهاج الصالحین » ج 1 ص 467

 

نظر آیت الله مکارم:«اگر شما در آن یک ماه که آفتاب در بعضی از شهرهای کشور فنلاند غروب نمی کند در آنجا باشید می بینید که قرص کم رنگ آفتاب دائماً در کنار افق است و مانند عقربه ساعت در گردش می باشد و 24 ساعت طول    می کشد که یک دور کامل در افق بگردد، آهسته آهسته از سمت مشرق به جنوب و از آنجا به شمال و مجدداً به سوی نقطه شرق باز می گردد.

ولی توجه داشته باشید که قرص آفتاب گرچه دائماً در کنار افق دیده می شود ولی فاصله آن با افق در 24ساعت یکسان نیست یعنی گاهی کمی اوج می گیرد و بالا می آید و هنگامی که حداکثر اوج خود را طی کرد رو به طرف افق پایین می آید تا به حداقل برسد آنگاه مجدداً اوج می گیرد...

روی این حساب هنگامی که آفتاب به آخرین نقطه خود برسد نیمه روز آنجا محسوب می گردد. چون در این موقع آفتاب درست روی نصف النهارآنجا قرار دارد. به عبارت روشنتر وقتی آفتاب خوب بالا آمد ظهر آنجاست. و به این ترتیب هنگامی که آفتاب کاملاً پایین رفت (و به حداقل ارتفاع رسید) درست مطابق

نیمه شب آنجاست. و آن آفتاب کم ارتفاع همان آفتاب نیمه شب است.

بدیهی است روشنی هوا در 24ساعت در این نقاط یکنواخت نیست بلکه هنگامی که آفتاب بالا می آید و به اصطلاح روز آنجاست هوا کاملاً روشن می شود و هنگامی که آفتاب پائین می رود و به نزدیکی افق می رسد هوا کمی تاریک و مانند هوای گرگ و میش بین الطلوعین خودمان می گردد،و روی این حساب آنها هم برای خود روز و شبی دارند ولی نه مانند روز و شب ما.

از بیانات بالا به خوبی روشن شد که تشخیص وقت دقیق ظهر و نیمه شب در این نقاط کاملاً ساده است و همه کس می تواند با نصب یک شاخص کوچک از کم و زیاد شدن سایه آن ظهر و نیمه شب را تشخیص دهند یعنی هنگامی که سایه شاخص به حداقل رسید درست موقع ظهر و هنگامی که به حداکثر رسید نیمه شب است.

لابد خواهید گفت: فکرمان از نظر تشخیص ظهر و نیمه شب در این مناطق هنگامی که روزهای طولانی وجود دارد کاملاً راحت شد ولی هنگامی که شبهای طولانی بر این نقاط سایه افکنده است چه باید کرد؟

خوشوقتیم که به شما اعلام کنیم که حرکت ستارگان در این شبهای طولانی به دور افق نیز شبیه حرکت آفتاب در روزهای طولانی آنجاست.

واضحتر بگوئیم :ستارگان در آنجا کمتر طلوع و غروب دارند بلکه چنین به نظر می رسند که دسته جمعی دور تا دور افق را گردش می کنند. منتها حرکات آنها هم دور افق یکسان نیست گاهی کمی اوج می گیرند و سپس پائین به طرف افق میآیند به طوری که اگر یک ستاره را در کنار افق نشانه کنیم هنگامی که به حداکثر ارتفاع خود رسید حتماً روی خط نصف النهار و درست هنگام ظهر است و موقعی که به حداقل ارتفاع خود رسید درست نیمه شب می باشد.

 

این موضوع را هم نباید هرگز از نظر دور داشته باشید که تیرگی هوای شبهای طولانی آنجا در بیست و چهار ساعت یکسان نیست،گاهی هوا کمی روشن میشود(مانند هوای گرگ و میش بین الطلوعین) و آن روز آنجا محسوب می گردد و سپس رو به تاریکی کامل می رود که شب واقعی آنجا می باشد.»11

آیت الله مکارم در جای دیگر این کتاب چنین نوشته اند:«تنها چیزی که باقی

می ماند به دست آوردن آغاز روز(طلوع صبح) و پایان روز (غروب آفتاب) است زیرا فرض این است که آفتاب در این یک ماه یا بیشتر در آنجا غروب و طلوع ندارد و دور افق در گردش است.

راه تشخیص آن هم رجوع به وضع روز وشب در مناطق معتدلهاست به عبارت ساده تر، اگر آنها تقویم ساده ای نظیر آنچه در آغاز ماه رمضان در محیطهای ما منتشر می شود در دست داشته باشند می توانند بر طبق آن عمل نمایند. و باز به عبارت روشنتر،آنها می توانند با اذان صبح که از رادیوی مناطق معتدله پخش

می شود روزه بگیرند و با اذان مغرب این مناطق افطار کنند.»12

 

خلاصه اقوال

1- ساقط بودن تکلیف نماز و روزه

2- روزه ساقط است و در تمام ماه هایی که روز است تنها نماز یک روز و در تمام ماه هایی که شب است تنها نماز یک شب واجب است.

3- ملاک وطن سابق است(اگر وطن سابقی داشته باشد).

4- ملاک سرزمینهای معمولی است و مخیر است که یکی از بلاد معمولی میان قطبین را مبنا قرار دهد.

5- اگر بتواند واجب است هجرت کند و اگر نتواند نمازهای پنج گانه را در 24ساعت انجام دهد.

6- نماز را طبق نزدیکترین مناطق معمولی انجام دهد، و برای روزه واجب است هجرت کند و اگر نتواند فدیه بدهد.

7- با استفاده از حرکت خورشید و ستارگان روزه و نماز را انجام دهد.

 

11- مکارم شیرازی «معراج- شق القمر-عبادت در قطبین» ص 131تا135

12-همان  ص142

 

نقد و بررسی اقوال

اشکالات قول شماره یک

1- با اطلاقات ادله کتاب و سنت قطعیّه کاملاً منافات دارد.برای نمونه آیاتی را

ملاحظه فرمائید.

...فاقیموا الصلوة ان الصلوة کانت علی المومنین کتاباً موقوتا.13

ترجمه:

(پس نماز را به پا دارید زیرا نماز بر مؤمنان،در اوقات معین واجب است.)

این آیه اطلاق دارد بر واجب بودن نماز بر هرکس که مؤمن است،قطع نظر از زمان و مکان زندگی او.

 ذالک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین. الذین یؤمنون بالغیب و یقیمون الصلوة...14

طس تلک ءایات القرءان و کتاب مبین.هدی و بشری للمؤمنین.الذین یقیمون الصلوة...15

تلک ءایات الکتاب الحکیم.هدی و رحمة للمحسنین.الذین یقیمون الصلوة...16

ترجمه:

(آن کتابی است که در آن هیچ شک مستندی نیست و هدایت پرهیزکاران است.

کسانیکه به غیب ایمان می آورند و نماز را بر پا می دارند.

طس آن آیات قرآن و کتاب روشنگر است. هدایت و بشارتی برای مؤمنان است.آنان که نماز را به پا می دارند.

آن آیات کتاب پر از حمت است.هدایت و رحمتی برای نیکوکاران است.آنان که نماز را به پا می دارند.)

 

همانگونه که ملاحظه می فرمائید در آیات فوق هدایت قرآن مخصوص پرهیزکاران

مؤمنان و نیکوکاران است،و آنان هم کسانی می باشند که از مهمترین اعمال آنها اقامه نماز است. و اگر بپذیریم که نماز در منطقه ای به طور کامل ساقط شود،یعنی این که خداوند رحمان این هدایت خود را برای عدّه ای از بندگان مؤمن مسلمان خود که در قطبین زندگی می کند نخواهد، واین با عدالت و همچنین رحمانیت خدا سازگار نیست.

 

13- سوره نساء:4،آیه 5

14- سوره بقره:2،آیه 2-3

15- سوره نمل:27،آیه 1-3

16- سوره لقمان:31،آیه 2-3-4

 

 

 

 

انما المؤمنون الذین اذا ذکرالله وجلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم ءایاته زادتهم ایماناً و علی ربهم یتوکلون.الذین یقیمون الصلوة...اولئک هم المؤمنون حقاً لهم درجات عند ربهم و مغفرة و رزق کریم.17

 (مؤمنان تنها همان کسانی هستند که هنگامی که خدا یاد شود دلهایشان بهراسد و چون آیات او بر آنان خوانده شود بر ایمانشان بیفزاید و بر پروردگارشان توکّل

می کنند.کسانی که نماز را بر پا می دارند...مؤمنان حقیقی آنها هستند،برای آنها درجاتی نزد پروردگارشان، آمرزش و روزی کریمانه است.)

 

بر اساس آیات مذکور یکی از مهم ترین اعمال مؤمن های حقیقی اقامه نماز است.

و مؤمن حقیقی شایستگی درجه ، مغفرت الهی و رزق کریم را دارد، و خدا چرا مؤمن مسلمان که در قطبین زندگی می کند از این فیض عظمای خود محروم کند؟

یا ایها الذین ءامنوا کتب علیکم الصّیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلّکم تتقون.18

...فمن کان منکم مریضاً او علی سفرٍ فعدة من ایّام اخر...19

...فمن شهد منکم الشّهر فلیصمه...20

ترجمه:

(ای کسانی که ایمان آورده اید روزه بر شما واجب شد چنان که بر امّتهای قبل از شما واجب بود شاید که پرهیزگار شوید.

هر کس از شما مریض یا در سفر باشد چند روز از روزهای دیگر روزه بگیرد.

هر کس از شما(مسلمانان) ماه رمضان را یافت روزه بگیرد.)

این خطاب یا ایهالذین آمنوا منظور چه کسانی است آیا فقط مسلمانان زمان پیامبر مخاطب قرار گرفته؟ و یا هم مسلمانان زمان پیامبر و مسلمانان آینده را شامل است؟و یا این خطاب به مسلمانانی است که در منطقه ای خاصّی مثل مناطقی که در آنجا خورشید به طور معمولی طلوع و غروب دارد و دیگرانی که در مناطق غیر متعارف مثل قطبین زندگی می کنند را شامل نمی شود؟ در جواب باید گفت اطلاق آیه کاملاً مشخص می کند که این خطابات عامّ است و دیگر اینکه اگر خطابات عام نباشد با جهانی بودن دین اسلام که قرآن در آیات مختلف مثل...اوحی الیّ هذا القرءان لانذرکم به و من بلغ...(این قرآن به من وحی شده است که شما مسلمان و هر کس که این پیام به او برسد هشدار دهم) به آن اشاره کرده منافات دارد.پس این وجوب روزه برای مسلمانان قطبین هم هست . و دیگر اینکه یکی از مهمترین اثرات روزه داری که قرآن اشاره نموده تقوی و پرهیزکاریاست ، چرا باید مسلمانان قطبین از این موهبت الهی محروم باشند؟

 

17- سوره انفال:8،آیه 2-3-4

18- سوره بقره:2،آیه 183

19- همان آیه 184        20- همان آیه 185

 

و ما کان لمؤمن و لا مؤمنة اذا قضی الله و رسوله امراً ان یکون لهم الخیرة من امرهم و من یعص الله و رسوله فقد ضلّ ضلالاً مبیناً.21

ترجمه:

(و هیچ مرد وزن مؤمنی را نرسد که چون خدا و رسولش به کاری فرمان دهند،برای آنها در کارشان اختیاری باشد.

و هر کس خدا و رسولش را نافرمانی کند، قطعاً دچار گمراهی آشکاری گردیده است.)

توجه می فرمائید که روزه گرفتن بر طبق آیات الهی بر مسلمانان واجب گردیده.

و این حکم الهی را کسی حق ندارد عمل نکند و بر هر مسلمانی در هر جایی که زندگی می کند واجب است که روزه بگیرد،اِلاّ ما خَرَجَ بالدَّلیل.

تبارک الذی نزّل الفرقان علی عبده لیکون للعالمین نذیراً.22

اولئک الّذین هدی الله فبهداهم اقتده قل لا اسئلکم علیه اجراً اِن هو الاّ ذکری للعالمین.23

و ما تسئلهم علیه من اجر ان هوالاّ ذکرللعالمین.24

و ما ارسلناک اِلاّ رحمة للعالمین.25

:و ما ارسلناک الاّ کافة للناس بشیراً و نذیراً و لکنّ اکثر النّاس لایعلمون.26

ترجمه:

(مبارک است خدایی که بر بنده خود فرقان[کتاب جدا کننده حق و باطل] را نازل کرد تا برای جهانیان هشدار دهنده باشد.

آنان کسانی بودند که خدا هدایتشان کرده،پس به هدایت آنها اقتدا کن.بگو:من برای این رسالت از شما مزدی نمی خواهم،که این جز پندی برای جهانیان نیست.

و تو بر این کار پاداشی از آنها نمی خواهی این قرآن جز پندی برای جهانیان نیست.

و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.

و ما تو را نفرستادیم جز بشارتگر و هشداردهنده برای همه مردم لیکن بیشتر مردم نمی دانند.)

با توجّه به آیات فوق و آیات مشابه آن این قرآن و احکام آن برای جهانیان است یعنی دینی است که به زمان خاصّی و یا مکان خاصّی تعلق ندارد. و مناطق قطبین هم که خارج از این جهان نیست تا احکام جهانشمول قرآنی متعلق به مردمان آن نگردد.

 

21- سوره احزاب:33،آیه 36         22- سوره فرقان:25،آیه 1

23- سوره انعام:6،آیه 90             24- سوره یوسف:12،آیه 104

25- سوره انبیاء:21،آیه 107

26- سوره سباء:34،آیه 28

 

 

اشکالات قول شماره دوّم:

راجع به ساقط بودن روزه می توان به همان آیات و ادلّه ای که بر بطلان قول شماره یک آوردیم بسنده کرد و برای جلوگیری از اطاله و تکرار مطلب از آوردن مجدد آن خودداری می نمایم.

و امّا در جواب اینکه در تمام مدت روز[ چند ماهه] تنها نماز یک روز ودر تمام مدت شبِ[چند ماهه] تنها نماز یک شب واجب است. می توان گفت آنچه از آیات استفاده می شود، روز و شبی که در قرآن آمده منظور روز و شب متعارف و معمولی است مثل اَمّن هو قانت ءاناء الّیل ساجداً و قائماً(یا آن کسی که او در طول شب در سجده و قیام برای خدا خاشع است.)   شب و روز غیر متعارف که مدّت آن چندین ماه است هرگز منظور نیست.

دوّم اینکه ما هیچ دلیلی از ادلّه و یا اصل عملی نداریم که برای  مدّت یک سال فقط 17 رکعت نماز واجب باشد.

همچنین اقامه نماز به این صورت که مثلاً در مدّت چند ماه شب تنها 3 رکعت نماز مغرب و 4 رکعت نماز عشاء و... واجب باشد در هیچ آیه و حدیثی نیامده  و هیچ دلیل شرعی بر آن نداریم.

اشکالات قول سّوم:

در جواب قولی که قائل است  اگر وطن سابقی داشته باشد ملاک همان وطن سابق است. می گوئیم اولاً طلوع و غروب هر مکانی برای خود آن مکان ملاک می باشد مگر اینکه از خود قرآن و یا سنت قطعیه استفاده شود که طلوع و غروب مکان سابق برای مکان بعدی  هم ملاک است  و ما چنین دلیلی نداریم.

و همچنین اصل عملی استصحاب هم در این مورد جایی ندارد.اولآً استصحاب مکان سابق با تغییر به مکان جدید از بین می رود، ثانیاً ما در این مورد دلیل داریم[در ادامه مقاله می آوریم] و با بودن دلیل اصل عملی جاری نیست.

اشکالات قول چهارم:

اینکه  بلاد متعارف نزدیک به قطب ملاک باشد هم نمی تواند درست باشد. زیرا هیچ دلیلی چه در کتاب و چه در سنت و همچنین اجماع و عقل بر آن نداریم، ودر باره روزه هم حدیث(صمّ للرویهَ و افطر للرویهَ) هیچ قید دیگری ندارد مثل اینکه بفرماید،روزه بگیرید تا رویت هلال مناطق دیگر، و نیز حدیث ( انما علیک مشرقک و مغربک) اشاره به این دارد که طلوع و غروب هر مکانی فقط برای خود آن مکان ملاک است مگر اینکه دلیل خارجی داشته باشیم و اطلاق آیات هم اشاره به این مورد دارد مثل:

و اقم الصلاة طرفی النهار و زلفاً من الّلیل...(و نماز را به پا دارید در دو طرف روز و اوایل شب)27

 

27- سوره هود:11،آیه 114

 

 

اقم الصلاة لدلوک الشمس الی غسق الّلیل...(نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریکی شب به پا دار)28

توجّه می فرمایید که آیات مطلق گفته و قیدی ندارد و نیز مخا َطب آیات، همه مسلمانان است با طلوع و غروب محل زندگی خودشان.

اشکالات قول پنجم:

قولی که قائل به وجوب هجرت واقامه نمازها در 24ساعت است هم نمی تواند قول درستی باشد.اوّلاً این قول هم مثل اقوال دیگری که اشاره شد هیچ دلیلی از کتاب و سنت قطیّه بر آن نداریم.ثانیاً ما افعال خود را بر طبق اوامر شرع مقدس باید انجام دهیم. یخافون ربهم من فوقهم و یفعلون ما یومرون(آنها تنها از مخالفت پروردگار خود که حاکم بر آنهاست ترسان و آنچه فرمان یافته اند عمل میکنند)29

...لا یع

/ 1 نظر / 73 بازدید
asmansorkhاز مجمع متخصصین

مقداری از مطالب را خواندم راستش کمی تخصصی است ولی جالب وتازه است امیدوارم که همیشه موفق باشید